Ανάσταση φέτος γιοκ, Νίκαρε. Του χρόνου.

Πριν ένα χρόνο ακριβώς, ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Δημήτρης Χριστόφιας, υποδεχόταν τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Herman Van Rompuy, στο προεδρικό μέγαρο. Και ενώ αντάλλαζαν δώρα, ο Χριστόφιας έριξε στον Van Rompuy την ατάκα: «I will put it in the vitrine». Με αφορμή αυτή την ατάκα, ξέσπασε τότε ένας χλευαστικός σάλος από τους…«αγγλοτραφείς» ψηφοφόρους, οι οποίοι θεώρησαν τη λέξη λανθασμένη και «χωριάτικη» και με κάθε ευκαιρία περιπαίζανε τον Χριστόφια για ένα ανύπαρκτο γλωσσικό ολίσθημα! Λοιπόν, τη λέξη vitrine, αγαπητοί φίλοι, πολύ σωστά τη χρησιμοποίησε ο Χριστόφιας. Απλά πιαστήκατε εσείς αδιάβαστοι.

Ψες έγινε κάτι άλλο, περίπου ανάλογο. Στο πασχαλινό διάγγελμά του, ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, κάλεσε όπως «όλοι ενωμένοι και ομόθυμοι να συνδράμουμε στη διάσωση της πατρίδας και στη γρήγορη έξοδο από την οικονομική κρίση. Χωρίς επικίνδυνους ακροβατισμούς και αδόκιμες συνταγές που ενέχουν κινδύνους πολύ μεγαλύτερους από την τήρηση των μέτρων, τα οποία γνωρίζουμε και συμφωνήσαμε να υλοποιήσουμε.» Και συνεχίζοντας είπε το εξής: «Με τη συνέργεια όλων, είμαι βέβαιος ότι δύσκολα μεν, αλλά σίγουρα και σταθερά, θα μπούμε ξανά στο δρόμο της ανάπτυξης, απαλλαγμένοι την ίδια ώρα και από τις παθογένειες του παρελθόντος».

Μόλις άκουσα τον Αναστασιάδη να ζητεί συνέργεια, σηκώθηκαν οι τρίχες της κεφαλής μου, όπως θα έπρεπε να σηκωθούν οι τρίχες της κεφαλής οποιουδήποτε που έχει τις βασικές γνώσεις νομικών όρων, χωρίς κατ’ ανάγκην να είναι δικηγόρος, και που γνωρίζει ότι η συγκεκριμένη λέξη συνήθως χρησιμοποιείται με τη νομική έννοια. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το ότι τα κύρια έγκυρα λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας, δίνουν ως πρώτη σημασία του λήμματος τη νομική, η οποία είναι πάντα αρνητική και έχει να κάνει με αξιόποινες πράξεις! Φυσιολογικά λοιπόν, όποιος άκουγε ψες τον Αναστασιάδη να ζητεί την «συνέργεια» όλων, θα μειδίαζε.

Όχι ότι η λέξη δεν έχει και άλλες σημασίες (για τις οποίες θα μιλήσω σε λίγο), αλλά διότι ήταν μια παρακινδυνευμένη ρητορεία εκ μέρους του Αναστασίαδη, εφόσον η έννοια της λέξης καθορίζεται από το συγκείμενο. Ποιό είναι λοιπόν το συγκείμενο; Ας δούμε τα καθοριστικά στοιχεία του. Πρώτον: ο ίδιος ο Αναστασιάδης είναι δικηγόρος, και όλοι το ξέρουμε ότι είναι δικηγόρος. Δεύτερον: το διάγγελμα έγινε όχι απλά μεσούσης της κρίσης, αλλά μεσούσης μιας μεγάλης έρευνας για ποινικές και πολιτικές ευθύνες για συνέργεια, η οποία άπτεται πάρα πολλών παραγόντων: από κυβερνητικούς λειτουργούς σε υπουργούς, σε υψηλόβαθμα στελέχη κομμάτων, σε τεχνοκράτες, δημοσιογράφους, ανώτερα τραπεζικά στελέχη, ακόμα και μέχρι τον τέως, αλλά και τον νυν, Πρόεδρο της Δημοκρατίας! Αφού ως και ο ίδιος ο Αναστασιάδης ελέγχεται για κάποιου είδους συνέργεια (π.χ. για το αν είπε ψέματα στον κόσμο ότι δεν ήξερε για το κούρεμα, ενώ ενδεχομένως, εικάζεται, να είχε και προσυμφωνήσει ή προσχεδιάσει το κούρεμα). Είναι γενικά παραδεκτό από όλους πλέον, ότι είναι από συνέργειες που φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Απλά και μόνο να ανατρέξουμε στις ετήσιες εκθέσεις της Γενικής Ελέγκτριας του κράτους, της κας Γιωρκάτζη, γίνεται εξόφθαλμο ότι έχει υπάρξει μια τεράστια αξιόποινη διαχρονική συνέργεια και αλληλοκάλυψη.

Απλά απομένει να δούμε ποιοι (αν!) θα βρεθούν ένοχοι από την έρευνα που διεξάγεται, ποιοι ήταν οι συνεργοί αυτού του τεράστιου εγκλήματος που συντελέστηκε. Η αναφορά του Αναστασιάδη λοιπόν στη συνέργεια, ήταν ρητορικώς ατυχής. Τι μας ζητά; Να ξανακάνουμε τα ίδια; Μια νέα συνέργεια; Διότι αυτή είναι η παθογένεια του παρελθόντος στην οποία αναφέρεται: η συνέργεια, με τη νομική έννοια.

Ίσως όμως να μην εννοούσε αυτό. Χρήζει ερμηνείας. Ας συνδράμω λοιπόν μέσω αυτού του ερμηνευτικού κειμένου, για να ξεπεράσουμε την παθογένεια της έννοιας, να βρούμε το άλλο νόημα που ελπίζω να εννοούσε o Αναστασιάδης, επανακαθορίζοντας το συγκείμενο, αφού το νόημα της λέξης καθορίζεται από τα συμφραζόμενα και από το συγκείμενο. Διότι αν δεν επανακαθορίσουμε το συγκείμενο, το υφιστάμενο συγκείμενο δημιουργεί τις παθογένειες του παρελθόντος, και ο Αναστασιάδης πιάνεται να μας ζητά μέσα από το διάγγελμά του…μια από τα ίδια: την επανάληψη της αξιόποινης, ή εν πάση περιπτώσει, ηθικά μεμπτής, συνέργειας.

Ο
Αναστασιάδης, ή ο συγγραφέας της ομιλίας του, μάλλον ήθελε να εννοήσει τη «συνέργεια» με την ηθικώς ουδέτερη έννοια του synergy, όπως αυτός ο όρος αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια στις επιστήμες: από τη βιολογία και τη χημεία, στη φαρμακολογία, στην οικολογία, και από εκεί στα οικονομικά, και εν τέλει στην πολιτική.  Οι αψίκοροιαναγνώστες μπορούν να σταματήσουν εδώ την ανάγνωση, και να πάρουν ως τελική θέση μου το εξής: ο Αναστασιάδης παρακινδυνευμένα χρησιμοποίησε τη λέξη «συνέργεια» διότι το υφιστάμενο κοινωνικό-πολιτικό συγκείμενο, η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μας παραπέμπει σε αξιόποινες πράξεις. Είναι σαν να μας καλεί να συνεχίσουμε να κάνουμε αυτά που κάναμε σαν λαός. Έκανε κάτι ο ίδιος για να αλλάξει το συγκείμενο και το νόημα αυτής της λέξης; Τίποτε μέχρι τώρα. Το νόημα της λέξης παραμένει βουτηγμένο στο νομικό συγκείμενο. Ή, το πολύ-πολύ, το άλλο συγκείμενο παρουσιάζεται ως ένας ευσεβής πόθος: ένα συγκείμενο που ουδέποτε υπήρξε στην πράξη. Ώσπου το συγκείμενο μένει μετέωρο, παραμένει και η νοηματική αμφιβολία αυτού που εννοούσε ο Αναστασιάδης. Για να αλλάξει το συγκείμενο, και να αλλάξει και το νόημα της λέξης που ο ίδιος χρησιμοποίησε, πρέπει να αλλάξει και ο ίδιος ο Αναστασιάδης, και έχει πέντε χρόνια μπροστά του να το κάνει.

Για όσους αναγνώστες επιθυμούν να διαβάσουν για την άλλη έννοια της συνέργειας, αυτής που εξαρτάται από το συγκείμενο το οποίο ψάχνουμε και ποθούμε, συνεχίστε να διαβάζετε. Δεν θα σας κουράσω, θα κλείσω σχετικά γρήγορα, διότι είναι και Πάσχα και η οικογένειά μου με καρτερά.

Η λέξη συνέργεια λοιπόν, επιστρέφει στην ελληνική γλώσσα περίπου ως αντιδάνειο, από τον επιστημονικό όρο synergy. Τα νεοελληνικά λεξικά βέβαια δεν δίνουν, όπως είπαμε, πρώτα την επιστημονική σημασία, αλλά τη νομική, και ο λόγος είναι επειδή μέχρι τώρα ο όρος συνήθως χρησιμοποιείται με αυτό τον τρόπο και επομένως έχει αρνητικό νόημα, και μόνο πρόσφατα άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως με την επιστημονική έννοια.

Ο Τριανταφυλλίδης on line γράφει:

συνέργεια η [sinérjia] & συνεργία η [sinerjía]: 1. (νομ.) προμελετημένη βοήθεια που παρέχουν δύο ή περισσότερα άτομα στην προπαρασκευή ή στην εκτέλεση μιας αξιόποινης πράξης: Απλή / άμεση ~. (έκφρ.) διαβολική ~, για κτ. τόσο δυσάρεστο που μόνο μια διαβολική βοήθεια θα το δικαιολογούσε. 2. (επιστ.) συνδυασμένη δράση πολλών παραγόντων. [λόγ. < ελνστ. συνέργεια, αρχ. συνεργία `συνεργασία΄ κατά τη σημ. του συνεργός]

Ο Πάπυρος γράφει:

συνεργία και συνέργεια, η, ΝΜΑ [συνεργός / συνεργής]· 1. το να είναι κανείς συνεργός σε κάτι, σύμπραξη, συνεργασία («εἰς συνεργίαν καλῶν καὶ ὠφελίμων», Αθανάσ.)· 2. (φρ.) «διαβόλου συνεργίᾳ» ή «διαβολικῇ συνεργίᾳ»· με την έμπνευση και την καθοδήγηση τού διαβόλου· || (νεοελλ.) 1. (ποιν. δίκ.) μορφή συμμετοχής σε έγκλημα, η οποία συνίσταται στην παροχή στον δράστη ψυχικής ή υλικής υποστήριξης κατά την τέλεση τού εγκλήματος· 2. (βιολ.) συνεργασία πολλών οργάνων ενός οργανισμού για την επίτευξη μιας λειτουργίας («συνεργία μυών»)· 3. (χημ.) φαινόμενο σύμφωνα με το οποίο οι επιπτώσεις από τη συνδυασμένη δράση δύο διακεκριμένων χημικών ουσιών είναι εντονότερες από αυτές που προέρχονται από την δράση τής καθεμιάς ξεχωριστά· 4. (φαρμ.) φαινόμενο κατά το οποίο οι διαφορετικοί τρόποι δράσης δύο φαρμάκων αλληλοενισχύονται τείνοντας προς τον ίδιο στόχο· 5. (οικον.) φαινόμενο κατά το οποίο επιτυγχάνεται ένα συνθετικό αποτέλεσμα που είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα τών επιμέρους συστατικών μερών του· 6. το αποτέλεσμα τών απρογραμμάτιστων και ασυντόνιστων αλλά συγκλινουσών ενεργειών που επιτελούν μεμονωμένα μέλη μιας κοινωνικής ομάδας· 7. (φρ.) «παραγοντική συνέργεια»· (βιολ.) η υποχρεωτική συνεργασία δύο ή περισσότερων γονιδίων τα οποία συντονίζουν και ρυθμίζουν ένα κληρονομικό χαρακτηριστικό· || (μσν.-αρχ.) συμπαράσταση, βοήθεια· || (αρχ.) συνωμοσία («τὰ περὶ τὸν σῑτον ἐκ τῶν τοιούτων ἐπιστολῶν καὶ συνεργιῶν», Δημοσθ.).

Και ο Μπαμπινιώτης έχει ως πρώτη σημασία τη νομική, με μια μικρή αναφορά μόνο στη βιολογική (και καμιά αναφορά στην πολιτικο-οικονομική ή την κοινωνιολογική).

Η επιστημονική έννοια της συνέργειας έχει να κάνει με τον τρόπο που πολλοί επιμέρους παράγοντες αλληλεπιδρούν και παράγουν ένα συνολικό αποτέλεσμα όπου το όλον είναι περισσότερο από το άθροισμα των μερών.

Η Wikipedia μας διαφωτίζει εδώ για την επιστημονική έννοια (η οποία προέρχεται από τον Αριστοτέλη):   

«In the context of organizational behavior, following the view that a cohesive group is more than the sum of its parts, synergy is the ability of a group to outperform even its best individual member.»

Και στην ιστοσελίδα http://www.complexsystems.org/publications/synhypo.html βρίσκουμε πολλές διαφωτιστικές αναφορές, που εξηγούν πως η έννοια της συνέργειας καθορίζει στο κοινωνικό-βιολογικό πλαίσιο τις περισσότερες μορφές συνεργασίας και συμβίωσης. Ακόμα και οι θεωρίες των παιγνίων [game theory] εξαρτώνται από συσχετισμούς συνέργειας. [Likewise, various formal models of cooperation in sociobiology also implicitly depend on synergy. For instance, in the well-known Tit-For-Tat model of Axelrod and Hamilton (1981), mutual cooperation is rewarded with 6 points, while “defection” by one player is rewarded with 5 and mutual defection yields only 2 points. And yet, the dependence of this and other “game theory” models on synergy is seldom acknowledged.]

 

TABLE II: SYNERGY IN SELECTED
SCIENTIFIC DISCIPLINES

Scientific
Discipline

Representative Example(s)

Associated
Terminology

Quantum Physics

Quantum Coherence

holism, ordering

Physics

Chaotic Phenomena

emergence, interactions, attractors, order

Self-organized Criticality

interactions, holism

Phase Transitions

cooperative effects, symmetry, breaking

Thermodynamics

Dissipative Structures

order/disorder, low entropy, negative entropy, order, emergence

Biophysics

Hypercycles

cooperation, interactions, coordination, order, emergence

Chemistry

Molecular Macrostructures

symmetry, collective stability, order

Biochemistry

Supramolecules

interaction, functional integration, coordination

Molecular Biology

DNA

complementarity, epistasis, heterosis

Developmental Biology

Homeotic genes

organization, coordination, cooperation

Neurobiology

Neuronal Transmission

cooperativity, threshold effects, emergence

Ecology and Behavioral Biology

Coevolution

interactions, mutualism, parasitism

Symbiosis

mutualism, cooperation

Sociobiology

mutualism, reciprocal altruism, emergence, cooperation, division of labor

Anthropology

Cultural Evolution

symbiosis, cooperation, division of labor

 Πηγή: http://www.complexsystems.org/publications/synhypo.html (5 Μαΐου, 2013).

Κλείνω με την ευχή να προχωρήσουμε σε έναν επανακαθορισμό του πολιτικού συγκείμενου, όπου όλοι μας θα είμαστε καλοί συνεργοί, με την επιστημονική έννοια. Αρχής γενομένης από τη σωστή κριτική προς τους θεσμούς προς τον εκάστοτέ μας πρόεδρο και τα διαγγέλματά του. Όπως άδικα και ολίγον τι γελοία περιπαίξαμε τον Χριστόφια για το σωστότατο «vitrine», τώρα πρέπει να ρωτήσουμε τον Αναστασιάδη για τη «συνέργεια». Και για να μην νομίζετε ότι η κριτική μου αφορμάται από οποιαδήποτε εμπάθεια (με τη νεοελληνική έννοια· ακόμη να αντιδανειστούμε το empathy!) προς τον Αναστασιάδη, κλείνω με την εξής σχετική ερώτηση. Ο Χριστόφιας, σε ένα από τα περιβόητα τηλεοπτικά σόου του, καυχιόταν για τα πάρα πολύ καλά ελληνικά του, που «έμαθε διαβάζοντας τη Χαραυγή». Εγώ όμως δεν θέλω να ρωτήσω για τα ελληνικά του, που είναι όντως πάρα πολύ καλά, ούτε για τα κακά αγγλικά του, αλλά για τα ρωσσικά του: Πώς είναι δυνατόν κάποιος μέσα σε πέντε χρόνια να έχει αποκτήσει διδακτορικό Ιστορίας από ρωσσικό πανεπιστήμιο, ενώ τα ρωσσικά του είναι πέντε; Εγώ όσους ξέρω που έχουν διδακτορικά από Ρωσσία μιλούν τέλεια ρωσσικά, ακόμα και είκοσι, τριάντα, χρόνια μετά την απόκτηση του διδακτορικού τους.

Ανάσταση φέτος γιοκ. Του χρόνου ίσως. Αν και εφόσον επανακαθοριστεί το συγκείμενο.

Advertisements

About Christos Hadjioannou

http://www.ucd.ie/research/people/philosophy/drchristoshadjioannou/
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

4 Responses to Ανάσταση φέτος γιοκ, Νίκαρε. Του χρόνου.

  1. osr says:

    το ότι τζοιμούμαστεν τζαι καθούμαστεν στα βραστά μας, μας κάνει όλους συνένοχους και συνεργούς δια παραλείψεως…

    η σιωπή και η ανοχή είναι συνενοχή φίλε μου Χρίστο…

  2. Mana says:

    Τσσσς το γεγονος να λέει την αληθεια; Εγκληματα κανει συνεργους ψαχνει.

  3. Pingback: Τρίχες! | The spurious notes of Martyr Heineken

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s